ඉන්දියා-උස්බෙකිස්තාන් සුරක්ෂිත සහයෝගිතාව ශක්තිමත් කරයි

ත්‍රස්තවාදය මර්දනය කිරීම සඳහා ඉන්දියාව-උස්බෙකිස්තාන් ඒකාබද්ධ ක්‍රියාකාරී කණ්ඩායමේ 8 වන රැස්වීම නවදිල්ලියේදී පැවැත්විණි. දෙරටේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් මෙම රැස්වීමට සහභාගී වූහ. දේශසීමා ත‍්‍රස්තවාදය සහ අදාළ කලාපවල සහ ලෝකයේ වෙනත් ප‍්‍රදේශවල කි‍්‍රයාකාරී වන ත‍්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන තර්ජන පිළිබඳව දෙපාර්ශ්වයේ සහභාගී වූවන් විමසා බැලීය. ත‍්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කිරීම, රැඩිකලීකරනය ආමන්ත්‍රණය කිරීම, ත‍්‍රස්ත මූල්‍යකරණයට එරෙහිව සටන් කිරීම, ත‍්‍රස්තවාදී අරමුණු සඳහා අන්තර්ජාලය භාවිතා කිරීම වැළැක්වීම සහ නැවත පැමිණෙන විදේශීය ත‍්‍රස්තවාදී සටන්කරුවන් සමඟ ගනුදෙනු කිරීමේ මාර්ග පිළිබඳව ද ඔවුහු අදහස් හුවමාරු කර ගත්හ. තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීම, ධාරිතා වර්ධනය හා හොඳම භාවිතයන් බෙදාහදා ගැනීම තුළින් ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ක්ෂේත්‍රයේ ද්විපාර්ශ්වික සහයෝගීතාව ශක්තිමත් කිරීමේ ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව ද නිලධාරීන් සාකච්ඡා කළහ. මෙම රැස්වීමේදී එක්සත් ජාතීන්, ෂැංහයි සහයෝගිතා සංවිධානයේ (SCO) කලාපීය ත්‍රස්ත විරෝධී ව්‍යුහය (SCO-RATS) සහ මුදල් විශුද්ධිකරණය හා ත්‍රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම පිළිබඳ යුරේසියානු කණ්ඩායම (EAG) ඇතුළු බහුපාර්ශ්වීය වේදිකාවල සහයෝගිතාවය පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරිණි. ඉන්දියාව 2017 සිට SCO හි පූර්ණ සාමාජිකයෙකු වන අතර එහි 19 වන SCO සමුළුව පසුගිය මාසයේ කිර්ගිස්තානයේ බිෂ්කෙක්හිදී පැවැත්විණි. SCO සමුළුවට සහභාගී වූ අග්‍රාමාත්‍ය නරේන්ද්‍ර මෝදි පවසා තිබුණේ ත්‍රස්තවාදය තුරන් කිරීම සඳහා RATS හි ධාරිතාව ඵලදායී ලෙස ගවේෂණය කළ යුතු බවයි. ආරක්ෂක සහයෝගීතාවයට සමගාමීව ඉන්දියාව සහ උස්බෙකිස්තානය ඔවුන්ගේ දේශපාලන හා ආර්ථික කටයුතු වැඩි කර තිබේ. දෙරට අතර පොහොසත් ශිෂ්ටාචාරික හා සංස්කෘතික කෙඳි ඇති අතර ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා සහස්‍රය දක්වා දිව යයි. මේ වන විට දෙපාර්ශ්වයම ඔවුන්ගේ ආර්ථික සහයෝගිතාවය පුළුල් කිරීමට හා ශක්තිමත් කිරීමට කටයුතු කරමින් සිටිති. ඉහළම දේශපාලන මට්ටමින් නිතිපතා රැස්වීම් පවත්වා තිබේ. අගමැති මෝදි සිය මධ්‍යම ආසියානු සංචාරය අතරතුර 2015 දී උස්බෙකිස්තානයට පැමිණියේය. ද්විපාර්ශ්වික හා කලාපීය මට්ටමින් සහයෝගීතාව වැඩි කිරීම සඳහා උස්බෙකිස්තානයේ ජනාධිපති ෂව්කාත් මිර්සියොයෙව් 2018 ඔක්තෝබර් මාසයේ සිට දෙවරක් ඉන්දියාවේ සංචාරය කර තිබේ. ඔහු 2018 සැප්තැම්බර් 30 සිට ඔක්තෝබර් 1 දක්වා ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය සංචාරයක නිරත විය. විබ්‍රන්ට් ගුජරාට් සමුළුවට සහභාගී වීම සඳහා ඔහු 2019 ජනවාරි මාසයේදී නැවත පැමිණියේය. විශාල බලයෙන් යුත් දූත පිරිසක් සමඟ මෙම අවස්ථාවට සහභාගී වූ ඔහු ඉන්දීය අග්‍රාමාත්‍යවරයා හමුවිය. මධ්‍යම ආසියාවේ ජන විකාශනය හා භූගෝල විද්‍යාව හේතුවෙන් උස්බෙකිස්තානයට ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් හිමි වේ. රටේ මිලියන 33 ක ජනගහනයක් සිටින අතර එය කලාපයේ ඉහළම අගයයි. මධ්‍යම ආසියාව ගොඩබිම් වලින් වටවී ඇති අතර උස්බෙකිස්තානය එහි මැද පිහිටා ඇති නමුත් අනෙකුත් සියලුම කලාපීය ජනරජයන් හා ඇෆ්ගනිස්ථානය සමඟ සීමාවන් බෙදා ගන්නා කලාපයේ එකම රට එයයි. උස්බෙකිස්තානය ඉන්දියාවේ උපායමාර්ගික හවුල්කරුවා වන අතර මධ්‍යම ආසියානු කලාපය සමඟ නවදිල්ලියේ සබඳතා සඳහා එය වැදගත් වේ. ඉන්දියාව සහ උස්බෙකිස්තානය යන දෙකම සලකන්නේ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සාමය සහ ස්ථාවරත්වය සමස්ත කලාපයේම ආරක්ෂාව සහ ස්ථාවරත්වය සහ ස්ථාවරත්වයට වැදගත් බවයි.

මේ වසරේ ජනවාරි මාසයේදී සමාර්කන්ඩ් හි විදේශ අමාත්‍යවරුන්ගේ මට්ටමින් පැවති සමාරම්භක ඉන්දියා-මධ්‍යම ආසියානු සංවාදය සඳහා සත්කාරකත්වය සැපයූ පළමු රට බවට ද උස්බෙකිස්තානය පත්විය. විචිත්‍රවත් දේශපාලන සබඳතා සහ විවිධ ක්ෂේත්‍රයන්හි සහයෝගීතාව පුළුල් වෙමින් තිබියදීත්, ඉන්දියාව සහ උස්බෙකිස්තානය අතර ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාම ඔවුන්ගේ විභවතාවයට වඩා පහළ මට්ටමක පවතී. ඉන්දීය වාණිජ කටයුතු අමාත්‍යාංශයට අනුව 2018-19 දී වෙළඳාම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 328.14 ක් විය. කෙසේ වෙතත්, ධනාත්මක වර්ධනය නම් වෙළඳාම පසුගිය වසර 2-3 තුළ වේගවත් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කර ඇති අතර වෙළඳාම 2018-19 වන විට 40% කින් සහ 2017-18 වන විට 50% කින් වර්ධනය වී ඇති බවයි. 2020 වන විට දෙරට අතර එක්සත් ජනපද ඩොලර් බිලියනයක ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාමේ ඉලක්කය තබා තිබේ. ඉන්දියාව උස්බෙකිස්තානයට ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 200 ක ණය සීමාවක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර දෙරට අතර විශාල ආර්ථික විභවයක් පවතී. උස්බෙකිස්තානය සිය විශේෂ ආර්ථික කලාපවල සහ තොරතුරු තාක්ෂණ, අධ්‍යාපනය, ඖෂධ, සෞඛ්‍ය සේවා, කෘෂි ව්‍යාපාර සහ සංචාරක යන අංශවල ඉන්දියාවෙන් ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමට උත්සාහ කරයි. ගොඩබිම හෝ මුහුද හරහා මධ්‍යම ආසියාව ඍජු සම්බන්ධතාවයක් නොමැතිකම හේතුවෙන් ද්විපාර්ශ්වික ආර්ථික කටයුතු අඩාල වේ. ඉන්දියාව සහ උස්බෙකිස්තානය යන රටවල් විවිධ බහුපාර්ශ්වික මූලාරම්භයන් හරහා එකිනෙකා සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කරයි. ඉන්දියාව උස්බෙකිස්තානය, තුර්ක්මෙනිස්තානය, ඕමානය සහ ඉරානය අතර අෂ්ගාබාත් සංක්‍රමණ කොරිඩෝව ගිවිසුමට බැඳී ඇත. එය ඉරානයේ චබාහාර් වරායේ ද ආයෝජනය කරයි. ජාත්‍යන්තර උතුරු-දකුණු ප්‍රවාහන කොරිඩෝව (INSTC) යනු ඇෆ්ගනිස්ථානය හා මධ්‍යම ආසියාව සමඟ ඉන්දියාවේ සම්බන්ධතාවය ලිහිල් කළ හැකි තවත් බහුපාර්ශ්වික මුලපිරීමකි.


පිටපත: මධ්‍යම ආසියාව පිළිබඳ උපාය මාර්ගික විශ්ලේෂක ආචාර්ය අතාර් සෆර්