JCPOA සහ එහි ගෝලීය යෙදවුම් වලින් ඉරානය ඉවතට
එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරාන ජෙනරාල් කාසෙම් සොලෙයිමනී ඝාතනය කිරීමෙන් හා ඉන් අනතුරුව සිදුවීම් මාලාවකින් පසුව, නවතම තත්වය නම්, යුරෝපා සංගමය ඉරානය යොමු කළහොත් න්යෂ්ටික ප්රගුණනය නොකිරීමේ ගිවිසුමෙන් (එන්පීටී) ඉවත්ව යන බවට ඉරාන තර්ජනය කිරීමයි. න්යෂ්ටික ප්රශ්නය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයට (ජෙනරාල් සොලෙයිමනී after ඝාතනයෙන් පසු මෙය ප්රධාන ඇඟවුමකි.
එහි ප්රතිවිපාක කලාපයට මෙන්ම ගෝලීය ප්රගුණනය නොවන තන්ත්රයට ද බොහෝ දුරට හා අහිතකර විය හැකිය. ඉරාන න්යෂ්ටික ගිවිසුම ලෙස ජනප්රිය වූ ඒකාබද්ධ විස්තීර්ණ ක්රියාකාරී සැලැස්මේ (ජේසීපීඕඒ) කොන්දේසි තවදුරටත් පිළිපදින්නේ නැති බවට ඉරාන රජය විසින් වාර්තා කරන ලද තීරණයට අනුව එන්පීටී වෙතින් ඉවත් වීමේ තර්ජනය ආසන්න වේ. න්යෂ්ටික ගිවිසුමේ දක්වා ඇති වගන්තියක් වන ආරවුල් විසඳීමේ යාන්ත්රණය (ඩීආර්එම්) අවුලුවාලීමට ප්රතිචාරයක් ලෙස ඉරානයේ එන්පීටී වෙතින් ඉවත් වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ ගනුදෙනුවේ කොටසක් වූ යුරෝපීය රටවල් තුනක බ්රිතාන්යය, ප්රංශය සහ ජර්මනිය විසිනි. එක්සත් ජනපදය මෙම මාර්ගයට පිවිසීමට යුරෝපීය රටවලට බලපෑම් කර ඇති බව වාර්තා වීමෙන් පෙනී යන්නේ යුරෝපීයයන් මත එවැනි පීඩනය අඛණ්ඩව පැවතීම JCPOA වෙතින් ඉරානය සත්ය වශයෙන්ම ඉවත් වීමට හේතු විය හැකි බවයි.
ඩීආර්එම් වෙත ආයාචනා කිරීම සහ එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඉරාන න්යෂ්ටික ප්රශ්නය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වෙත යොමු කිරීම ඉරානයට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්බාධක ආපසු හැරවීමට හේතු විය හැකිය. එක්සත් ජනපදය විසින් පනවා ඇති ඒකපාර්ශ්වික සම්බාධකවල ආර්ථික ප්රතිවිපාකවලින් ඉරානය දැනටමත් පීඩා විඳිමින් විශාල දේශීය නොසන්සුන්තාවයක් ඇති කර තිබේ.
අතිරේක බහුපාර්ශ්වික සම්බාධක මගින් ගෘහස්ථ නොසන්සුන්තාව, ඉස්ලාමීය තන්ත්රයට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කිරීම සහ ඉරාන රජයේ එවැනි විරෝධතාවන්ට ප්රචණ්ඩකාරී ලෙස පළිගැනීමක් අදහස් කෙරේ. ඉරානය සහ එක්සත් ජනපදය අතර වර්තමාන ගැටුම ඉරානය විසින් ඉටු කරන බවට ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (අයිඒඊඒ) නිතිපතා සහතික කර තිබියදීත්, 2018 මැයි 8 වන දින එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ජේසීපීඒ වෙතින් ඒකපාර්ශවිකව ඉවත්වීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස දැකිය හැකිය. ඇත්ත වශයෙන්ම, එක්සත් ජනපදය ඉවත්වීමෙන් වසරකට ආසන්න කාලයක් ඉරානය බලා සිටියේ යුරෝපීය ජාතීන්ට යම් විසඳුමක් ලැබෙනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙනි. එය අසාර්ථක වීමෙන් 2019 මැයි 8 වන දින ඉරානය ජේසීපීඕඒ සඳහා වූ තම කැපවීම අඩු කරන බව නිවේදනය කළේය.
ඉරාන න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළට අදාළ එවැනි භීතීන් වෙනත් ජාතීන්ට, විශේෂයෙන් ඉරානයේ කලාපීය ප්රතිමල්ලවයා වන සෞදි අරාබිය ද අනුගමනය කිරීමට හේතු විය හැකි අතර, දැනටමත් අස්ථාවර මැද පෙරදිග කලාපයේ න්යෂ්ටික අවි තරඟය ආරම්භ කරයි. එක්සත් ජනපදය හා ඊස්රායලය වැනි ඉරාන න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙලට විරුද්ධ වෙනත් රටවල් ඉරාන න්යෂ්ටික ස්ථාපනයන් සඳහා මිලිටරි ලෙස පහර දීමට මෙය හේතු විය හැකි අතර එමඟින් වර්තමාන ගැටුම්කාරී තත්වය යුද්ධය දක්වා තීව්ර වේ.
හයිඩ්රොකාබන් පොහොසත් ජලාශය ලෙස එහි පිහිටීම නිසා පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ යුද්ධයක් ගෝලීය ආර්ථිකයට දැඩි ඍණාත්මක ප්රතිවිපාක ඇති කළ හැකි බව මෙම සන්දර්භය තුළ අවධාරණය කළ හැකිය. ඉරාන විදේශ ඇමති මොහොමඩ් ජාවඩ් සරීෆ් පසුගිය සතියේ නවදිල්ලියේ සිටියේය. ඔහු ඉන්දීය අග්රාමාත්ය නරේන්ද්ර මෝදි සහ විදේශ කටයුතු අමාත්ය ආචාර්ය එස්. ජයශංකර් සමඟ සවිස්තරාත්මක සාකච්ඡා පැවැත්වීය. නවදිල්ලිය පර්සියානු බොක්කෙහි සාමය සඳහා වූ සිය කැමැත්ත ප්රකාශ කළේය. ඉරානය සහ සවුදි අරාබිය එකට වැඩ කරන ලෙස අවවාද කරමින් ඉරානයේ ජනාධිපති කාර්යාලයේ ප්රධානී මහමුද් වීසිගේ මෑත ප්රකාශය දිරිගන්වන සුළුය. පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල් කලාපයේ ආරක්ෂාව යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම හා පවත්වාගෙන යාම සඳහා එක්ව කටයුතු කළ යුතුය. කලාපීය සාමය සහ ස්ථාවරත්වය සඳහා මෙය අතිශයින්ම තීරණාත්මක වන අතර, න්යෂ්ටික ව්යාප්තිය වළක්වා ගැනීම සඳහා කලාපීය රටවල් දෙක ඔවුන්ගේ අන්යෝන්ය වෙනස්කම් විසඳීම සඳහා රාජ්ය තාන්ත්රික ක්රම සොයා ගත යුතුය.
පිටපත: මැදපෙරදිග ආයතනයේ ජ්යෙෂ්ඨ පර්යේෂණ සහකාර ආචාර්ය අසිෆ් ෂුජා සිංගප්පූරුවේ ජාතික විශ්ව විද්යාලය
Comments
Post a Comment